احکامِ روزه

روزه چیست و روزهٔ ماهِ رمضان

روزه یعنی خودداریِ عمدی از «مبطلاتِ روزه» از اذانِ صبح تا اذانِ مغرب، به‌قصدِ تقرب به خدا. روزهٔ ماهِ رمضان بر هر مکلفی که توانایی دارد واجب است.

نیتِ روزه

برای روزه لازم نیست نیت را به زبان بیاوری؛ همین‌که تصمیم داشته باشی برای خدا روزه بگیری و از مبطلات خودداری کنی، کافی است. نیتِ روزهٔ ماهِ رمضان را می‌توان شب یا تا پیش از اذانِ صبح داشت.

مبطلاتِ روزه

چیزهایی که روزه را باطل می‌کنند عبارت‌اند از:

• خوردن و آشامیدن (عمدی)
• جماع و استمنا
• دروغ‌بستن به خدا و پیامبر و معصومان (علیهم‌السلام)
• رساندنِ غبارِ غلیظ به حلق
• فروبردنِ تمامِ سر در آب (ارتماس)
• باقی‌ماندن بر جنابت (یا حیض و نفاس) عمداً تا اذانِ صبح
• قِیِ عمدی (استفراغ)
• اماله با مایعات

قضا و کفارهٔ روزه

اگر کسی عمداً و بدونِ عذر روزهٔ ماهِ رمضان را باطل کند، هم «قضا» دارد و هم «کفاره». کفارهٔ باطل‌کردنِ عمدیِ روزه یکی از این سه است: دو ماه روزه (که ۳۱ روزش پی‌درپی باشد)، یا سیر کردنِ ۶۰ فقیر، یا آزاد کردنِ بنده. در بسیاری از موارد فقط «قضا» لازم است (مثلِ روزه‌ای که به‌خاطرِ بیماری یا سفر گرفته نشده).

روزهٔ مسافر و بیمار

مسافر در سفرِ شرعی نباید روزه بگیرد و بعداً قضا می‌کند (مگر در مواردِ خاص مثلِ نذر). بیمار هم اگر روزه برایش ضرر داشته باشد، روزه نمی‌گیرد و پس از بهبودی قضا می‌کند؛ اگر بیماری تا رمضانِ بعد ادامه یابد، به‌جای قضا «فدیه» (اطعام) لازم می‌شود.

کسانی که روزه بر آن‌ها واجب نیست

• بیماری که روزه برایش ضرر دارد
• مسافرِ شرعی
• زنِ حائض و نفساء (که بعداً قضا می‌کنند)
• پیرمرد و پیرزن و کسی که روزه برایش مشقتِ شدید دارد (با فدیه)

روزه‌های مستحب و روزه‌های حرام

روزهٔ بسیاری از روزهای سال مستحب است (مانندِ پنجشنبه‌ها و ایامِ خاص). اما روزهٔ عیدِ فطر و عیدِ قربان «حرام» است. روزهٔ مستحبی را هم زن بدونِ اجازهٔ شوهر — اگر با حقِ او منافات داشته باشد — نباید بگیرد.

احکامِ پرتکرار: خوردنِ سهوی، افطارِ عمدی و نیتِ باطل‌کردن

اگر روزه‌دار «سهواً» چیزی بخورد یا بیاشامد، روزه‌اش باطل نمی‌شود و باید ادامه دهد. اما اگر عمداً نیت کند که روزه را باطل کند یا کارِ مبطلی انجام دهد، روزه اشکال پیدا می‌کند. جزئیاتِ این موارد بسته به مرجع فرق دارد.

اشتباهاتِ رایج در روزه

• روزه‌گرفتنِ مسافر بدونِ آگاهی از حکمِ قصر
• باقی‌ماندن بر جنابت تا اذانِ صبح از رویِ سهل‌انگاری
• تأخیرِ بی‌دلیلِ قضای روزه تا رمضانِ بعد

جمع‌بندی

روزه عبادتی ساده اما پرفضیلت است. بسیاری از جزئیاتِ آن — به‌ویژه قضا و کفاره، روزهٔ مسافر و بیمار — بسته به شرایطِ تو و فتوای مرجعت پاسخِ متفاوت دارند. در اپِ فقه‌یار سؤالت را بپرس تا پاسخِ مستند بگیری.