احکامِ خمس
خمس یکی از واجباتِ مالیِ مهم است: یک‌پنجمِ مازادِ درآمدِ سال که در «سرِ سالِ خمسی» پرداخت می‌شود. در این صفحه احکامِ خمس را به‌صورتِ عمومی مرور می‌کنیم؛ برای محاسبه و حکمِ دقیقِ خودت در اپِ فقه‌یار بپرس.
پرسش‌های پرتکرارِ احکامِ خمس
پاسخِ دقیق برای مرجعِ تقلیدِ خودت
حکمِ شرعی بسته به «مرجعِ تقلید» و «شرایطِ شخصیِ» شما فرق می‌کند. در اپِ فقه‌یار سؤالت را با جزئیاتِ خودت بپرس و پاسخِ دقیق را همان لحظه بگیر.
نصبِ اپ و پرسیدنِ سؤالسؤالاتِ متداولِ احکامِ خمس
نحوهٔ محاسبهٔ خمسِ سال چگونه است؟
در سرِ سالِ خمسی، هر چه از درآمدِ آن سال خرج نشده و باقی مانده (پول، پس‌انداز، کالای مازاد) را حساب می‌کنی و یک‌پنجمِ آن را به‌عنوانِ خمس می‌پردازی.
سالِ خمسی را از چه زمانی شروع کنم؟
مبدأِ سالِ خمسی برای کارمند تاریخِ اولین حقوق و برای کاسب شروعِ کسب است؛ می‌توانی یک تاریخِ ثابت را انتخاب و هر سال در همان تاریخ حساب کنی.
آیا حقوقِ ماهانه خمس دارد؟
حقوق اگر تا سرِ سالِ خمسی خرج نشود، به مازادِ باقیماندهاش خمس تعلق میگیرد؛ آنچه در مخارجِ سال خرج شده خمس ندارد.
آیا هدیه و ارث خمس دارند؟
ارث معمولاً خمس ندارد (جز مواردِ خاص). دربارهٔ هدیه و جایزه میانِ مراجع تفاوتِ فتوا هست؛ موردِ خودت را در اپ بپرس.
سهمِ سادات را میتوان مستقیم به سیدِ فقیر داد؟
بله، سهمِ سادات را میتوان مستقیم به سیدِ فقیرِ واجدِ شرایط داد؛ اما سهمِ امام باید با اجازهٔ مرجعِ تقلید مصرف شود.
اگر تا به حال خمس نداده باشم چه کنم؟
با مرجعِ تقلید یا وکیلِ او دستگردان/مصالحه کن تا بدهیِ گذشته محاسبه و تعیینِ تکلیف شود؛ پرداختِ اقساطی هم ممکن است.
سایرِ موضوعاتِ احکام
📖 راهنمای کاملِ احکامِ خمس — برای مطالعه باز کنید
خمس چیست و بر چه چیزهایی واجب است؟
خمس در لغت یعنی «یک‌پنجم». در فقهِ شیعه خمس بر هفت چیز واجب می‌شود، اما رایج‌ترین و مبتلابه‌ترینِ آن‌ها «منفعتِ کسب» یعنی مازادِ درآمدِ سال است. هفت موردِ خمس عبارت‌اند از:
- منفعتِ کسب (درآمد و سودِ کار که از مخارجِ سال زیاد بیاید)
- معدن
- گنج
- مالِ حلالِ مخلوط به حرام
- جواهری که با غواصی از دریا به دست می‌آید
- زمینی که کافرِ ذمی از مسلمان می‌خرد
سالِ خمسی چیست و از چه زمانی شروع می‌شود؟
هر مکلف برای درآمدش یک «سالِ خمسی» دارد. مبدأِ آن برای کارمند، تاریخِ دریافتِ اولین حقوق، و برای کاسب، شروعِ کسب‌وکار است. میتوان یک تاریخِ ثابت (مثلاً اولِ فروردین یا یک تاریخِ قمری) را به‌عنوانِ سرِ سالِ خمسی انتخاب کرد و هر سال در همان تاریخ حساب‌رسی کرد.
نحوهٔ محاسبهٔ خمس
در سرِ سالِ خمسی، هر چیزی از درآمدِ آن سال که در «مخارجِ متعارفِ سال» خرج نشده و باقی مانده باشد، خمس دارد؛ یعنی باید یک‌پنجمِ آن پرداخت شود. مواردِ رایجِ مشمولِ خمس:
- پول و پس‌اندازِ باقی‌مانده در حساب یا دستِ شخص
- آذوقه و کالایی که از درآمد خریده و تا سرِ سال مصرف نشده
- طلا، ارز یا کالایی که برای سرمایه‌گذاری نگه داشته شده
چه چیزهایی خمس ندارند؟
- مخارجِ متعارفِ سال (خوراک، پوشاک، مسکن، درمان و نیازهای معمول)
- وسایلِ موردِنیازِ زندگی که در طولِ سال استفاده شده‌اند
- ارث (معمولاً خمس ندارد، مگر در مواردِ خاص)
- مهریه و دیه
دربارهٔ هدیه، جایزه و سودِ برخی سرمایه‌گذاری‌ها میانِ مراجع تفاوتِ فتوا هست؛ برای موردِ خودت در اپ بپرس.
سهمِ سادات و سهمِ امام
خمس به دو نیم تقسیم می‌شود: «سهمِ سادات» که به سیدِ فقیرِ واجدِ شرایط (شیعهٔ دوازده‌امامی که خمس را در معصیت مصرف نکند) داده می‌شود، و «سهمِ امام علیه‌السلام» که باید با اجازهٔ مرجعِ تقلید یا وکیلِ او مصرف شود. پرداختِ مستقیمِ سهمِ امام بدونِ اجازه صحیح نیست.
خمسِ درآمد، پس‌انداز، طلا و ملک
حقوقِ ماهانه اگر تا سرِ سال خرج نشود، به مازادش خمس تعلق میگیرد. خانهٔ مسکونی که از درآمدِ سال خریده شده و شخص در آن ساکن است، معمولاً جزو مخارج حساب شده و خمس ندارد؛ اما ملک یا طلایی که برای سرمایه‌گذاری نگه داشته شده مشمولِ خمس است. حکمِ «ترقیِ قیمت» و جزئیاتِ ملک میانِ مراجع فرق دارد؛ در اپ بررسی کن.
اگر تا به حال خمس نداده باشم چه کنم؟
کسی که از ابتدای تکلیف خمس نداده، باید با مرجعِ تقلید یا وکیلِ او «مصالحه/دستگردان» کند تا بدهیِ گذشته محاسبه و تعیینِ تکلیف شود. این کار معمولاً ساده است و راهِ پرداختِ اقساطی هم دارد.
اشتباهاتِ رایج در خمس
- نداشتنِ سرِ سالِ خمسیِ مشخص
- فراموشیِ خمسِ پس‌انداز و موجودیِ حساب در پایانِ سال
- پرداختِ سهمِ امام بدونِ اجازهٔ مرجع
- حساب‌نکردنِ خمسِ طلا و ارزِ سرمایه‌ای
جمع‌بندی
خمس در ظاهر پیچیده به‌نظر می‌رسد، اما با مشخص‌کردنِ سرِ سال و یک حساب‌رسیِ ساده قابلِ انجام است. چون محاسبهٔ دقیق به نوعِ درآمد، ملک و فتوای مرجعِ تو بستگی دارد، در اپِ فقه‌یار موردِ خودت را بپرس تا پاسخِ مستند بگیری.